Op 23 Oktober verdedigde Silke Marynissen haar doctoraat getiteld “When words fail, music speaks: Understanding the processes and the outcomes of participatory music programs in prison”.
Hoewel mensen in detentie hun vrijheid verliezen, worden ze niet uitgesloten van andere fundamentele rechten, waaronder het recht op muziek maken. Dit vormt de basis voor het organiseren van participatieve muziekprogramma’s in gevangenissen. Tijdens deze programma’s maken mensen actief muziek, meestal onder begeleiding van een muziekfacilitator. De afgelopen jaren is de academische belangstelling voor dergelijke activiteiten toegenomen, waarbij onderzoek voornamelijk focust op de uitkomsten voor participanten. Desondanks kijkt weinig onderzoek naar hoe, waarom, voor wie en onder welke omstandigheden participatieve muziekprogramma’s in gevangenissen werken. Aan de hand van een kwalitatieve onderzoeksopzet, gegrond in het perspectief van critical realist science, beoogt dit doctoraatsonderzoek om meer inzicht te krijgen in de uitkomsten voor participanten, alsook de onderliggende context factoren en mechanismen die bijdragen tot deze uitkosten worden bereikt.
Dit onderzoek benadrukt de cruciale rol van context in het begrijpen van participatieve muziekprogramma’s in gevangenissen. Aan de hand van een sociaalecologisch model wordt context weergegeven op vijf verbonden niveaus: het intrapersoonlijke niveau (vb. de motivatie van de participant, hun muzikale achtergrond, en hun redenen om (niet meer) te participeren), het interpersoonlijke niveau (vb. de achtergrond en de intenties van de muziekfacilitator), het institutionele niveau (vb. het draagvlak in een gevangenis, de consistentie van de deelnemers, de gevangenisomgeving, de gevangenisinfrastructuur, de veiligheidsmaatregelen, en de duurzaamheid van het muziekprogramma), het gemeenschapsniveau (vb. nationale en internationale verschillen, en maatschappelijke visies), en het beleidsniveau (vb. financiële steun en politieke visies).
De context factoren maken het mogelijk om de onderliggende mechanismen te activeren. Dit onderzoek identificeert vijf mechanismen: de aanpak van de muziekfacilitator, het creëren van een contrasterende omgeving, het samenwerken in een groepsactiviteit, het stellen van een doel, en het leggen van verbindingen met de buitenwereld. Op hun beurt dragen deze mechanismen bij aan vier uitkomsten voor personen in detentie: het reguleren en uiten van emoties, het bevorderen van zelfontwikkeling, het bieden van verlichting, en het zorgen voor verbinding.
De bevindingen uit dit doctoraatsonderzoek tonen de complexe wisselwerking tussen context factoren en mechanismen die van invloed zijn op de uitkomsten. Er worden hierbij vier belangrijke inzichten naar voren geschoven.
Muziekprogramma’s bieden een contrast met de vaak mensonterende gevangenisomgeving. Dit contrast ontstaat door het collaboratieve karakter van participatieve muziekprogramma’s, de aanpak van de muziekfacilitator, en het gevoel van autonomie dat deelnemers ervaren.
Sommige muziekfacilitators hanteren een aanpak die doet denken aan de kritische pedagogie van Paulo Freire. Het onderzoek suggereert dat wanneer een muziekprogramma gericht is op transformatie, deze idealiter ook connecties creëert met de samenleving. Institutionele factoren zoals het draagvlak van de gevangenis en de duurzaamheid van het muziekprogramma beïnvloeden echter in hoeverre een Freiriaanse aanpak mogelijk is.
De institutionele diversiteit tussen gevangenissen leidt tot variatie in hoe participatieve muziekprogramma’s georganiseerd worden in gevangenissen.
De waarde van participatieve muziekprogramma’s mag niet enkel gereduceerd worden tot hun bijdrage aan de zelfontwikkeling van personen in detentie of re-integratie. De betekenisvolle ervaringen die deze programma’s in het hier en nu kunnen bieden, zijn minstens even belangrijk.
Als conclusie benadrukt dit doctoraatsonderzoek het belang om verder te kijken dan de uitkomsten van participatieve muziekprogramma’s in gevangenissen. Dergelijke programma’s moeten worden afgestemd op de sociale en institutionele context waarin ze zich bevinden. Dit onderzoek biedt generatieve inzichten in hoe, waarom, voor wie en onder welke omstandigheden participatieve muziekprogramma’s werken. Toekomstig onderzoek kan vanuit het perspectief van critical realist science deze inzichten verfijnen en afstemmen op de uiteenlopende gevangeniscontexten.
Wil je graag meer informatie? Neem dan contact op met Silke Marynissen.